Η «Τέχνη» της Αποποίησης Ευθύνης

Αποποίησης Ευθύνης:

Γιατί μεταθέτουμε σε τρίτους το φταίξιμο για τις συμπεριφορές των παιδιών μας;

Στη θεραπευτική πρακτική, ερχόμαστε συχνά αντιμέτωποι με έναν ιδιαίτερα ισχυρό μηχανισμό άμυνας: την απροθυμία ανάληψης της προσωπικής ευθύνης. Πρόκειται για μια ασυνείδητη προσπάθεια του ατόμου να προστατεύσει το «αλάθητο» των επιλογών του, μετακυλίοντας το βάρος των συνεπειών σε τρίτους. Στο πλαίσιο της γονεϊκότητας και της συμβουλευτικής, η τάση αυτή λαμβάνει συχνά τη μορφή μιας «εύκολης διεξόδου» κάθε φορά που η συμπεριφορά ενός παιδιού αποκλίνει από τις προσδοκίες των γονέων.

Η Αναζήτηση του «Ενόχου» στο DNA και στο Παρελθόν.

Πρόσφατα, σε μια συνεδρία με μητέρα που απέκτησε παιδί μέσω δότη σπέρματος και το μεγαλώνει ως μονογονέας με τη στήριξη του οικογενειακού της περιβάλλοντος, παρατήρησα μια εντυπωσιακή εκδήλωση αυτού του μηχανισμού. Κάθε φορά που το παιδί εκδηλώνει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, η μητέρα του δηλώνει: «Αυτή τη συμπεριφορά δεν την έχεις πάρει από μένα!». Με τη φράση αυτή, η ευθύνη μετατοπίζεται αυτόματα σε έναν άγνωστο παράγοντα: στο DNA του δότη. Ακόμη και σε μια τέτοια μοναδική συνθήκη, όπου η μητέρα έχει την αποκλειστική ανατροφή, επιστρατεύεται η ψευδαίσθηση ενός «κληρονομικού ελαττώματος» για να δικαιολογηθεί το παραστράτημα, απαλλάσσοντας το περιβάλλον από κάθε ανάμειξη.

Οι αιτίες, οι αφορμές και το Διαζύγιο

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται στις μονογονεϊκές οικογένειες. Στη συμβουλευτική γονέων, η φράση «Ο πατέρας/η μητέρα του ευθύνεται, εγώ τα λέω αλλά δεν με ακούει» αποτελεί κοινό τόπο. Εδώ αναδεικνύεται και μια βαθύτερη συστημική πρόκληση: η συντριπτική πλειοψηφία των πατέρων απέχει από τις θεραπευτικές συνεδρίες, αφήνοντας τη μητέρα να διαχειριστεί μόνη της το βάρος, αλλά και διευκολύνοντας άθελά της τη μετατροπή του απόντος πατέρα σε μόνιμο αποδιοπομπαίο τράγο. Σε περιπτώσεις διαζυγίου, η κατάσταση πολώνεται ακόμη περισσότερο. Αν επιτραπεί στους πρώην συντρόφους, μπορούν να αναλώσουν ώρες κατηγορώντας ο ένας τον άλλον για κάθε μαθησιακή, συναισθηματική ή κοινωνική δυσκολία του παιδιού. Το παιδί μετατρέπεται σε ένα πεδίο μάχης όπου κανένας ενήλικας δεν αναλαμβάνει το δικό του μερίδιο ευθύνης.

Από την Ενοχή στην Ενδυνάμωση

Το να ζει κανείς με την πεποίθηση ότι δεν σφάλλει ποτέ είναι μια βολική, αλλά στάσιμη κατάσταση. Η πραγματική ωριμότητα ξεκινά όταν αποδεχόμαστε ότι οι πράξεις και οι παραλείψεις μας επηρεάζουν τις ζωές των άλλων. Ασφαλώς, η συνειδητοποίηση αυτού του βάρους είναι τρομακτική. Στο θεραπευτήριο βλέπω συχνά μητέρες να λυγίζουν και να κλαίνε, συντετριμμένες από το τεράστιο βάρος της ευθύνης που φέρει η ανατροφή ενός ανθρώπου. Αυτά τα δάκρυα, όμως, δεν είναι σημάδι αδυναμίας. Αντίθετα, είναι το πρώτο βήμα προς την αληθινή γονεϊκή ενδυνάμωση και τη διαφοροποίηση από τους μηχανισμούς της ενοχής και του φταιξίματος — ένα μεγάλο κεφάλαιο για το οποίο αξίζει να μιλήσουμε εκτενώς σε επόμενη ανάρτηση.